Con gái,
Sau các buổi nói chuyện với anh Alpha về việc nhập định, Ba quyết định tìm hiểu thêm về vấn đề này dựa theo các nghiên cứu khoa học trong ngành tâm lý và thần kinh. Ba sẽ liên hệ, đối chiếu các kiến thức này với kinh nghiệm thực tế có được khi tập thiền để đưa ra các nhận xét về vấn đề quan trọng sau đây: sự nhất tâm. Các câu hỏi cần đặt ra là: (1) Tập thiền, i.e. An trú chánh niệm đằng trước mặt (ATCNĐTM), là để làm gì? (2) Nhất tâm là gì và làm sao để đạt được trạng thái này?
Câu hỏi này nghe có vẻ thừa vì Ba có thể trả lời ngay: Ba tập để mong giải thoát khỏi các phiền não trong cuộc đời của mình. Nếu được, khi xong rồi Ba cũng muốn giúp đỡ bà con khác làm được như mình. Nói là vậy nhưng thực sự giải thoát là cái gì, hình dáng ra làm sao, mùi vị như thế nào? Những cái này vượt quá sức hiểu biết của bản thân. Ba không dám khua môi múa mép về chúng.
Nhưng nếu tạm gọi thiền định là ngành khoa học thực nghiệm (tức là phải làm thì mới biết chứ không có nói suông với ba tấc lưỡi), và sự giải thoát là trạng thái (status) có được sau khi qua được cái kỳ thi cuối cùng trong thiền định, Ba tốt nghiệp được tiến sĩ thiền 😊, thì tập thiền y như là việc đi học. Mà khi đã gọi là đi học thì phải có (1) Giới: tuân thủ kỷ luật trường lớp, (2) Định: tập trung cố gắng học tập, nghe giảng để hiểu lý thuyết và làm bài tập thực hành, kiểm tra và thi để đảm bảo rằng mình thực sự hiểu, và (3) Huệ: kinh nghiệm, kiến thức, và cấp bậc mình đạt được tăng lên theo thời gian. Sau khi đã trải qua kỳ thi cuối cùng DTTĐ, lấy bằng tiến sĩ thiền (A La Hán) rồi thì mình có đầy đủ khả năng để giúp đỡ, chỉ bảo bà con nếu mình chọn con đường đó (Bồ Tát đạo).
Hiểu như vậy thì Ba biết rằng Giới, Định, và Huệ (GĐH) của từng lớp thiền sẽ khác nhau, lớp sau yêu cầu cao hơn lớp trước. Các bé mẫu giáo đâu có phải theo những kỷ luật gắt gao, đâu có bị đánh rớt khi không nhớ mặt chữ ABC, và chơi mà học, học mà chơi là chủ yếu. GĐH này không thể áp dụng cho học sinh cấp một, hai, v.v. được. Càng lên cao thì việc giữ Giới phải càng mạnh, Định phải càng cao và Huệ sẽ càng tăng. Hơn nữa, chưa học đỗ xong kỳ thi lớp 1 thì không thể là học sinh lớp hai. Tương tự, chưa xong đại học thì không thể học thạc sĩ được.[1] Cho nên việc giữ Giới, tập Định để đạt Huệ là quyền lợi của người học (nếu muốn lên lớp).
Từ đây liên hệ trở lại tới tu sĩ thì:
(1) Nếu không giữ Giới thì khó có mà Định được. Như vậy thì Huệ cũng chẳng thấy đâu.
(2) Cho dù có cố gắng Định được thì cũng không thể lên lớp được do vô kỷ luật. Đây chính là Định luật Tương Ưng. Nếu như một người không có tính kỷ luật của một quân nhân thì cho dù anh giỏi mấy đi nữa thì anh cũng không thể được tuyển và phục vụ trong quân đội. Giới, theo anh Alpha, cũng như là văn hóa, cách ứng xử ở nơi mình sống, nơi mình muốn đến. Ví dụ, cõi Sơ Thiền một nơi không có sát sanh. Mình tập thiền để mong đến được cõi này nhưng lại không học/chấp nhận/trau dồi văn hóa không sát sanh thì mình sẽ chẳng bao giờ đến được nơi đó. Bất chấp mình có thể định tâm như thế nào thì sức mạnh của Định luật Tương Ưng sẽ đưa mình đến cõi giới thấp tương ứng với cái văn hóa (Giới) của mình. Anh Alpha gọi đây là Phàm phu Thiền.
Như vậy mới thấy rằng Giới nó quan trọng như thế nào đối với tu sĩ. ‘Giới là quyền lợi của tu sĩ’, như Thầy Tibu và
anh Alpha nói đi nói lại rất nhiều lần.
(Hết phần 1/8)
Ghi chú:
[1] Tất nhiên có những bậc kỳ tài trong học thức, nhỏ tuổi nhưng học lực rất cao. Thực ra là họ học nhanh chứ không phải là tự nhiên nhảy lớp.