Nhập định - Những điều cần chiêm nghiệm
Qua những buổi nói chuyện với anh Alpha, trải nghiệm thực tế trong việc tập, và suy nghĩ về chuyện nhập định và phương pháp làm toán này, Ba càng có nhiều thắc mắc và càng muốn hiểu rõ hơn 😊. Những thắc mắc sau đây Ba cần thời gian để hiểu thật rõ.
(1) ‘Nhập’
Khi mình nói là nhập định thì cái nhập này thực chất là cái gì? Có phải nhập là đi vào, là chuyển đổi từ nơi này sang nơi khác, hoặc từ trạng thái này trang trạng thái khác. Nếu vậy thì cái ngăn cách giữa 2 nơi, 2 trạng thái đó là cái gì? Và sự ngăn cách đó có phải kiểu như một bức tường năng lượng (anh Alpha có hay nói đến) cao đứng; khi đó, sự chuyển đổi trạng thái là đột ngột. Hay nó như một bờ dốc thoai thoải (kiểu dạng sóng), khi đó sự chuyển đổi trạng thái diễn ra từ từ và sự nhập định nó cũng nhẹ nhàng, thanh thoát hơn. Lần đầu tiên Ba nhập định theo phương pháp này cách đây 10 tháng thì sự chuyển đổi xảy ra theo kiểu 1, cái rụp. Càng về sau nay sự nhập định giống với kiểu 2 hơn, nhẹ nhàng êm ái hơn.[1] Nếu đối chiếu cái nhập này với thông tin trong VDP thì Ba nghĩ cái cửa của sự chuyển đổi này chính là chặp Chuyển Tánh trong Tốc Hành Tâm. Cái này như một cái rờ le mở cửa cho Lạc vào khi bắt đầu chuyển tánh. Như trình bày ở phần 1, Ba phần lớn cảm nhận được cái này mỗi khi tập.
(2) ‘Định’
Thực chất định là gì? Là sự định tâm, tức là giữ cho cái tâm (hay một số loại tâm) cố định, tập trung vào một việc gì đó? Ví dụ như vừa tập trung nhìn vào một điểm, vừa tác ý lạc hay tác ý đến một cõi nào đó. Hay định là sự nhất tâm? Là chỉ có một tâm. Nhưng tâm đó là tâm gì? Phải chăng cái tâm này là tâm (cái nhìn, cái chiếu) hướng về một điểm nào đó trong không gian và dừng ở đó. Hay nhất tâm chính là cái tâm hoàn toàn phẳng lặng, là yếu tố Santi mà VDP và Đức Phật và Phật Pháp (ĐPvPP) nói đến. Và cái tâm này chính là không có tâm, không có cái nhìn, cái chiếu hướng về một điểm gì cả. Nó chỉ là sự phẳng lặng trải rộng, lan tỏa trong không gian. Cái này chính là cái mà anh Alpha làm. Lời anh Alpha nói (đại khái) như sau: “Để yên vậy, ý là không tác ý về bất cứ cái gì, cho đến một lúc nào đó thì mình sẽ thấy ‘tự do’.[2] Lúc này, mình muốn đi đâu cũng được. Chỉ cần tác ý là đến được cảnh giới mong muốn. Khi tác ý này nọ mà chưa đạt đến sự tự do này thì mình sẽ còn vướng víu lắm và như vậy độ định sẽ không thật sự cao thâm.” Anh Alpha kể, có những lúc tập anh đi ra khỏi cái định tâm luôn. Hay ghê!
Gần đây, thay vì tác ý lạc, nhất tâm, hay tác ý về các cõi ở Hữu Sắc hay Vô Sắc, Ba có tập theo kiểu phẳng lặng này của anh Alpha thì hiểu hơn một chút điều ảnh nói. Nhưng khi để tâm hoàn toàn yên lặng, tự do không chiếu hướng về một điểm gì cả thì Ba có cảm giác như cái tâm bị cuốn đi (kiểu ngủ quên vậy). Anh Alpha nói do chưa quen nên nó vậy. Hiện tại thì Ba hướng về một điểm trong không gian, không tác ý đi đâu cả và để cái tâm phẳng lặng. Rồi từ từ mới bỏ cái hướng nhìn luôn. Cảm giác từ đã đến rất đã!
Cái thắc mắc là với cách tập cái tâm phẳng lặng như vậy thì lấy gì làm thước đo sự chứng đắc chất lượng định, cụ thể hơn là các tầng thiền như trong VDP và ĐPvPP? Mình có cần biết các tầng thiền này hay không? Có nhất thiết phải đến cõi giới này nọ để tự tin là mình chứng đắc được này nọ? Hơn nữa, thực sự có bao nhiêu lớp thiền vậy?[3] Hay chỉ cần thẳng tiến đến sự tịch tịch (Santi) là đủ. Chỉ cần thấy nhẹ nhàng, sảng khoái, thanh tịnh sau mỗi buổi tập là đã thấy Niết Bàn Hữu Dư rồi? Anh Alpha có nói, nhập (được định) là cái then chốt của vấn đề. Ví như mình muốn đi đâu thì phải có cái xe. Khi có nó rồi thì mình muốn đi đâu tùy thích, đâu có ai cản. Có lẽ Ba phải tự hỏi xem thực sự mình muốn gì: lái xe đến thẳng đích hay ghé thăm phong cảnh này nọ trên đường đến đích? Hiện tại, Ba chỉ muốn đến đích nhưng chuyện ngắm cảnh (mà chưa ngắm được) cũng làm mình chi phối lúc này lúc kia 😊. Tức là cũng chưa biết mình thật sự muốn gì ☹😊!
Đó là chưa nói đến chuyện cái định nào được gọi là Chánh Định. Có thể, định nào cũng là định, chỉ có tư tưởng về mục đích của việc nhập định hoặc sử dụng định để làm gì sẽ cho biết được đây là định của phàm phu, Tà Định, hoặc Chánh Định. Anh Alpha nói hoàn toàn phẳng lặng mới chính là Chánh Định.
(3) Cái gì nhập định?
Anh Alpha nhiều lần nhấn mạnh rằng mình phải chấp nhận mình có một cái Tôi (hay gọi là cái Hồn). Hồn là cái nhập định, là cái đi đến chỗ này chỗ kia, là cái được giải thoát. Nếu không chấp nhận có sự tồn tại của cái Hồn thì mình sẽ gặp bối rối khi giải thích về chuyện thiền định. Chẳng hạn, khi mình tập và mình nói cảm thấy phẳng lặng thì cái gì cảm thấy sự phẳng lặng đó, cái gì biết được sự hiện hữu phẳng lặng đó? Cái Hồn. Ngay cả đến việc giải thoát. Khi mình nói mình giải thoát rồi thì phải có cái gì biết được, cảm nhận được sự giải thoát chứ! Cái Hồn. Thầy Tibu có nói về Cái Biết hay Cái Thấy nhưng không nói (hoặc do Ba không nhớ) về cái gì thực sự là Cái Biết, Cái Thấy này. Có thể là 2 cách nói cho cùng một hiện tượng. Giống khác thế nào Ba không dám tranh luận vì mình biết gì mà tranh luận, có bao giờ thấy được cái Hồn, hay thấy được Cái Thấy của mình đâu chứ 😊.
(Hết phần 7/11)
Ghi chú:
[1] Có thể các vị thầy chỉ cần tác ý thì đã nhập định được rồi. Ba cũng không biết. Vì đó chưa phải là việc mình làm nên không nói được.
[2] Các nhà nghiên cứu dường như cũng đã đưa ra nhận định như vậy. Xem trong Delmonte, M., Kenny, V., 1985. Models of meditation. British Journal of Psychology 1(3), 197–214, có đoạn như vầy: “Ornstein (1972) suggested that the prolonged focusing of one's attention onto a stimulus (e.g., mantra) may lead to stimulus habituation so that the mantra disappears and leaves a 'blank' mind or a 'nothought' condition.”
[3] Anh Alpha bảo tùy sách mà các lớp thiền là 5, 9, hay 10. Đâu là sự thật? Có lẽ chỉ có những người chứng đắc biết được.