Các yếu tố ngoài kỹ thuật
Khi mình đã hiểu rõ về mặt kỹ thuật và vận dụng nhu nhuyễn các định luật tâm lý thì Ba tin mình có thể hoàn toàn chủ động trong chuyện nhập định. Tỉ lệ thành công của bản thân Ba là bao nhiêu? Có thể nói gần 100% cho đến thời điểm hiện tại. Tất nhiên để biết được phương pháp này có hiệu quả như vậy cho những người khác hay không thì Ba không biết. Cần nhiều người sẵn sàng tham gia và thử phương pháp này.
Ngoài yếu tố kỹ thuật, có những yếu tố khác tác động đến khả năng nhập định thành công hay không. Ba liệt kê ra đây theo sự hiểu biết hạn hẹp của mình về Vi Diệu Pháp[1] (VDP) và dựa trên quan sát chính bản thân trong quá trình tập.
(1) Cuộc sống hiện tại và nghiệp quả
Nếu như trước khi tập, cuộc sống, công việc, và các mối quan hệ (bạn bè, gia đình, đồng nghiệp) của mình nó lộn xộn quá thì chuyện bắt/khuyến khích mình nằm xuống tập cũng đã là một vấn đề khó khăn rồi. Và ngay cả khi đã làm được điều đó (ý là nằm tập), mấy con khỉ tâm lăn xăn này cũng không dễ dàng chịu nhường chỗ (hay bị đánh bật) bởi các con số, chữ, và bài toán mình dùng làm đề mục đâu. Chúng sẽ liên tục phá bĩnh. Lúc này, để nhập định thành công thì đòi hỏi một nỗ lực rất lớn, và bài toán khó, phức tạp, và nhiều xắp xếp, tính toán đan xen. Ở chiều ngược lại, nếu đời sống đơn giản, tâm an bình thì nhiều khi chả cần làm toán gì nhiều hoặc phức tạp thì khoảng lặng cũng đã đến rồi. Có lác đác vài con khỉ thì đâu đáng kể gì. Mặt khác, có những tâm, suy nghĩ nổi lên trong lúc đang tập, và những suy nghĩ này có hoặc không liên quan gì đến cuộc sống hiện tại cả. Từ đâu đẩu đâu đâu đó chen ngang vào.[2] Cũng có thể chúng chính là những quả do nghiệp bất thiện (kiếp) trước đây gây ra. Nhìn từ góc độ của Sigmund Freud thì những tâm này nổi lên từ Tiềm Thức và/hoặc Vô Thức.[3] Tất nhiên, không phải chỉ toàn là tâm lộn xộn, tâm quả bất thiện. Có những tâm quả thiện, tâm đẹp nữa nếu như chất lượng cuộc sống hiện tại nhẹ nhàng, đơn giản, luôn hướng về chánh pháp, điều thiện, hoặc do thiện nghiệp đã tích tụ được nhiều.
(2) Chất lượng của phần thể xác (phần cứng) và trí não (phần mềm)
Con người mỗi chúng ta đều khác nhau, không ai giống ai. Chẳng ai có thể tự cho mình là hoàn chỉnh 100% về mọi mặt, cũng không nên nói rằng mình khiếm khuyết tất cả. Biết và hiểu càng rõ về bản thân sẽ giúp cho mình vận dụng các kỹ thuật nhập định một cách phù hợp nhất cho mình. Có lẽ niềm tin mạnh mẽ, vững chắc, đúng đắn cũng hữu ích trong nỗ lực đánh sập WM và nhập định. Chất lượng của thân tâm cũng mang tính chất ngắn hạn (lúc đau bệnh, vui vẻ, mệt mỏi, nhiệt huyết, chán chường, hăng say, nghi ngờ, tin tưởng, v.v.) và thay đổi theo thời gian (do tuổi tác, môi trường sống, các biến cố trong cuộc sống, v.v.). Hiện trạng hoặc những thay đổi của thân tâm phần lớn không nằm trong khả năng kiểm soát một cách chủ động của mình. Cái mình có thể chủ động vận dụng được chính là kỹ thuật nhập định với hy vọng vượt qua được các trở ngại do thân tâm tạo ra.
(3) Thời tiết, vật thực
Thời điểm tập trong ngày, việc ăn uống trước khi tập, và thời tiết nơi ở cũng là những yếu tố tác động đến sự thành công của việc nhập định. Giữ ấm cơ thể vừa phải, ăn mặc thoải mái không bị cấn cấn cản trở sự lưu thông của máu huyết. Tư thế nằm hay ngồi cũng (do thói quen) ảnh hưởng đến thời lượng nhập định. Ba có cái ghế nằm ngả ra một góc khoảng 60 độ (zero-gravity reclining chair) hợp với mình. Ngồi hay nằm thẳng trên giường đều không phải là tư thế hợp với Ba nhất. Ba tập vào buổi sáng sau khi đã tập 30 phút Vạn Thắng Công (VTC), uống ít cà phê, và vệ sinh. Thời điểm này khá phù hợp vì lúc này máu huyết lưu thông tốt do VTC, tinh thần tốt do không/chưa vướng bận công việc gì, ruột rà đã rỗng nên không/ít bị chi phối bởi thức ăn (từ hôm qua). Cho dù tiếng ồn của mấy con khi chuẩn bị đi học gây ảnh hưởng đôi chút, Ba vẫn nhập định được. Ba đã bỏ tập khuya cũng nhiều tháng rồi vì cái đầu nó hay giựt giựt (có lẽ do thiếu sự tuần hoàn của máu lên não hay do nghiệp gì đó 😊). Dù sao, trung bình hơn 1g tập buổi sáng cũng giúp Ba tạo được một bước khởi đầu sảng khoái, nhẹ nhàng, tập trung cho ngày mới.
(Hết phần 6/11)
Ghi chú:
[1] Ba xem cuốn Vi Diệu Pháp Toát Yếu của Narada Maha Thera do Phạm Kim Khánh dịch.
[2] Nên nhớ là sự xuất hiện, nỗi lên một cách không mời những tâm / ý nghĩ này nọ thì khác với sự tác ý (vì đó là một ý nghĩ có tính cách chủ động). Những suy nghĩ này mang nhiều tên khác nhau: discursive thought, unwanted thought, non-voluntary thought, involuntary memory retrieval, https://en.wikipedia.org/wiki/Recall_(memory). Anh Alpha gọi chúng là Hồi Cố Phản Ý.
[3] Những tâm này nổi lên trong quá trình xả stress ở trong định (unstressing). Xem trang 205 trong Delmonte, M., Kenny, V., 1985. Models of meditation. British Journal of Psychology 1(3), 197–214.